The Immune Endocannabinoid System of the Tumor Microenvironment.


Journal

International journal of molecular sciences
ISSN: 1422-0067
Titre abrégé: Int J Mol Sci
Pays: Switzerland
ID NLM: 101092791

Informations de publication

Date de publication:
25 Nov 2020
Historique:
received: 16 10 2020
revised: 16 11 2020
accepted: 23 11 2020
entrez: 1 12 2020
pubmed: 2 12 2020
medline: 6 3 2021
Statut: epublish

Résumé

Leukocytes are part of the tumor microenvironment (TME) and are critical determinants of tumor progression. Because of the immunoregulatory properties of cannabinoids, the endocannabinoid system (ECS) may have an important role in shaping the TME. Members of the ECS, an entity that consists of cannabinoid receptors, endocannabinoids and their synthesizing/degrading enzymes, have been associated with both tumor growth and rejection. Immune cells express cannabinoid receptors and produce endocannabinoids, thereby forming an "immune endocannabinoid system". Although in vitro effects of exogenous cannabinoids on immune cells are well described, the role of the ECS in the TME, and hence in tumor development and immunotherapy, is still elusive. This review/opinion discusses the possibility that the "immune endocannabinoid system" can fundamentally influence tumor progression. The widespread influence of cannabinoids on immune cell functions makes the members of the ECS an interesting target that could support immunotherapy.

Identifiants

pubmed: 33255584
pii: ijms21238929
doi: 10.3390/ijms21238929
pmc: PMC7728085
pii:
doi:

Substances chimiques

Cannabinoid Receptor Modulators 0
Endocannabinoids 0
Receptors, Cannabinoid 0

Types de publication

Journal Article Review

Langues

eng

Sous-ensembles de citation

IM

Subventions

Organisme : Austrian Science Fund FWF
ID : P 30144
Pays : Austria
Organisme : Austrian Science Fund
ID : P30144

Références

Int J Cancer. 2018 Jan 1;142(1):121-132
pubmed: 28875496
Oncoimmunology. 2017 Nov 13;7(2):e1393134
pubmed: 29308325
J Immunol. 2004 Feb 15;172(4):2111-7
pubmed: 14764676
Cancer Immunol Res. 2019 Mar;7(3):388-400
pubmed: 30665890
Lancet. 2000 Nov 25;356(9244):1795-9
pubmed: 11117911
J Clin Oncol. 2008 Sep 20;26(27):4410-7
pubmed: 18802153
Nat Commun. 2017 Feb 01;8:14381
pubmed: 28146145
FEBS Lett. 1998 Sep 25;436(1):6-10
pubmed: 9771884
Eur J Cancer Care (Engl). 2009 May;18(3):248-54
pubmed: 19432918
Mucosal Immunol. 2011 Sep;4(5):574-83
pubmed: 21471961
Int J Mol Sci. 2020 Jan 11;21(2):
pubmed: 31940843
Science. 2015 Nov 20;350(6263):985-90
pubmed: 26494174
Immunity. 2017 Nov 21;47(5):848-861.e5
pubmed: 29126798
J Neuroimmunol. 1998 Dec 1;92(1-2):60-6
pubmed: 9916880
Nat Rev Immunol. 2020 May;20(5):294-307
pubmed: 31988391
Cancer Res. 2011 Aug 15;71(16):5412-22
pubmed: 21708957
J Neuroimmune Pharmacol. 2015 Jun;10(2):204-16
pubmed: 25876735
J Immunol. 2000 Jul 1;165(1):373-80
pubmed: 10861074
Int Arch Allergy Immunol. 1997 Sep;114(1):38-45
pubmed: 9303329
Cancer Res. 2006 Jan 15;66(2):1123-31
pubmed: 16424049
Nat Rev Cancer. 2016 Jul;16(7):447-62
pubmed: 27339708
J Immunol. 2004 Jul 15;173(2):892-9
pubmed: 15240676
Oncologist. 2019 Apr;24(4):549-554
pubmed: 30670598
Eur J Cancer. 2006 Apr;42(6):717-27
pubmed: 16520032
Front Oncol. 2019 Oct 04;9:1002
pubmed: 31637216
Nat Med. 1998 May;4(5):627-30
pubmed: 9585241
Cell Death Dis. 2015 Jun 18;6:e1792
pubmed: 26086965
J Neuroimmunol. 2013 Nov 15;264(1-2):71-83
pubmed: 24045166
Cancer Immunol Immunother. 2019 Apr;68(4):687-697
pubmed: 30684003
Cell. 2011 Mar 4;144(5):646-74
pubmed: 21376230
Atherosclerosis. 2014 Mar;233(1):55-63
pubmed: 24529123
J Leukoc Biol. 2015 Jun;97(6):1049-70
pubmed: 25877930
Trends Cancer. 2016 Dec;2(12):747-757
pubmed: 28626801
Ann Neurol. 2013 May;73(5):626-36
pubmed: 23447381
Science. 2006 Sep 29;313(5795):1960-4
pubmed: 17008531
Blood. 1998 Nov 15;92(10):3605-15
pubmed: 9808554
Int J Cancer. 1998 May 29;76(5):652-8
pubmed: 9610721
Cardiovasc Res. 2009 Dec 1;84(3):378-86
pubmed: 19596672
Cancer Res. 2004 Mar 15;64(6):1943-50
pubmed: 15026328
Cancer Res. 2014 Feb 1;74(3):705-15
pubmed: 24366885
PLoS One. 2013 Dec 09;8(12):e81675
pubmed: 24349109
Neurotherapeutics. 2015 Oct;12(4):692-8
pubmed: 26271952
Circulation. 2009 Jan 6;119(1):28-36
pubmed: 19103987
Int J Mol Sci. 2020 Jan 23;21(3):
pubmed: 31979368
Int J Immunopharmacol. 1993 Apr;15(3):371-82
pubmed: 8389327
Cardiovasc Res. 2009 Mar 1;81(4):805-13
pubmed: 19074161
J Clin Oncol. 2006 Dec 1;24(34):5373-80
pubmed: 17135638
Biochem J. 2005 Jun 1;388(Pt 2):465-73
pubmed: 15669919
Nat Rev Immunol. 2008 Sep;8(9):713-25
pubmed: 19172692
J Pharmacol Exp Ther. 2011 Nov;339(2):607-17
pubmed: 21831965
Nat Immunol. 2015 Jun;16(6):609-17
pubmed: 25915731
Clin Cancer Res. 2013 Nov 1;19(21):5994-6005
pubmed: 24056784
Blood. 2003 Feb 15;101(4):1336-43
pubmed: 12406867
Proc Natl Acad Sci U S A. 2002 Sep 17;99(19):12293-7
pubmed: 12218188
J Immunol. 2016 Dec 1;197(11):4493-4503
pubmed: 27799309
J Neuroimmune Pharmacol. 2006 Mar;1(1):50-64
pubmed: 18040791
Oncoimmunology. 2017 Apr 20;6(6):e1317420
pubmed: 28680750
Cancer. 2015 Feb 15;121(4):545-55
pubmed: 25336438
PLoS One. 2010 Jan 14;5(1):e8688
pubmed: 20098669
Proc Natl Acad Sci U S A. 2019 Mar 5;116(10):4326-4335
pubmed: 30770442
Cancer Res. 2011 Apr 1;71(7):2411-6
pubmed: 21427354
Microbiol Immunol. 2007;51(10):1013-9
pubmed: 17951991
Brain Behav Immun. 2018 Feb;68:224-237
pubmed: 29079445
Cancer Res. 2012 May 1;72(9):2162-71
pubmed: 22549946
Allergy. 2016 Jul;71(7):944-56
pubmed: 26850094
Front Pharmacol. 2019 May 09;10:430
pubmed: 31143113
Eur J Pharmacol. 2000 Oct 6;406(1):R5-7
pubmed: 11011050
J Leukoc Biol. 2004 Nov;76(5):1002-9
pubmed: 15316028
Nat Rev Immunol. 2013 Jan;13(1):9-22
pubmed: 23154224
PLoS One. 2017 Dec 6;12(12):e0188799
pubmed: 29211768
Cancers (Basel). 2020 Apr 23;12(4):
pubmed: 32340151
Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2016 Jan 4;64:259-66
pubmed: 26071989
J Immunol. 2009 May 15;182(10):6562-8
pubmed: 19414811
Eur J Pharmacol. 2000 May 19;396(2-3):141-9
pubmed: 10822068
Nat Rev Neurol. 2020 Jan;16(1):9-29
pubmed: 31831863
Nat Rev Drug Discov. 2020 Mar;19(3):200-218
pubmed: 31907401
Histochem Cell Biol. 2019 Jan;151(1):5-20
pubmed: 30196316
Medicine (Baltimore). 2017 Oct;96(43):e8359
pubmed: 29069020
Biomed Pharmacother. 2019 Jul;115:108952
pubmed: 31078044
Curr Opin Immunol. 2010 Apr;22(2):215-22
pubmed: 20207124
Eur J Immunol. 2015 Apr;45(4):999-1009
pubmed: 25545618
Nat Rev Immunol. 2009 Mar;9(3):162-74
pubmed: 19197294
Immunity. 2010 Jan 29;32(1):129-40
pubmed: 20079667
Nat Med. 2015 Aug;21(8):938-945
pubmed: 26193342
Nat Chem Biol. 2012 Dec;8(12):999-1007
pubmed: 23103940
Stem Cells. 2013 Feb;31(2):248-58
pubmed: 23169551
J Neuroimmune Pharmacol. 2017 Sep;12(3):544-554
pubmed: 28364261
J Neuroimmunol. 2002 Jun;127(1-2):169-76
pubmed: 12044989
Nat Commun. 2018 Jul 3;9(1):2574
pubmed: 29968710
Cancers (Basel). 2020 Aug 28;12(9):
pubmed: 32872248
Cancer Res. 2012 Mar 1;72(5):1070-80
pubmed: 22266112
Cannabis Cannabinoid Res. 2017 Oct 01;2(1):265-273
pubmed: 29098189
Br J Cancer. 2013 May 28;108(10):2116-22
pubmed: 23591202
Biochim Biophys Acta. 1998 Nov 2;1394(2-3):249-60
pubmed: 9795237
J Immunol. 2003 May 15;170(10):4953-62
pubmed: 12734338
Cancer Immunol Immunother. 2007 Sep;56(9):1459-69
pubmed: 17279413
FASEB J. 2020 Mar;34(3):4253-4265
pubmed: 32012340
FASEB J. 2004 Dec;18(15):1914-6
pubmed: 15385435
Gut. 2016 Oct;65(10):1721-32
pubmed: 27196571
Int J Immunopharmacol. 1986;8(7):741-5
pubmed: 3023245
Expert Opin Investig Drugs. 2019 Mar;28(3):285-296
pubmed: 30572744
Eur J Biochem. 1995 Aug 15;232(1):54-61
pubmed: 7556170
Mod Pathol. 2002 Aug;15(8):831-7
pubmed: 12181268
Nat Rev Cancer. 2020 Oct;20(10):594-607
pubmed: 32678342
FEBS Lett. 2000 Feb 25;468(2-3):176-80
pubmed: 10692582
Clin Cancer Res. 2007 Mar 1;13(5):1472-9
pubmed: 17332291
N Engl J Med. 2012 Aug 16;367(7):647-57
pubmed: 22894577
FASEB J. 2001 Oct;15(12):2171-8
pubmed: 11641243
Sci Rep. 2016 Jan 22;6:20044
pubmed: 26795594
Oncoscience. 2014 Apr 30;1(4):272-282
pubmed: 25594019
Front Immunol. 2019 Aug 06;10:1786
pubmed: 31447834
J Biochem. 2005 Feb;137(2):217-23
pubmed: 15749836
Clin Cancer Res. 2008 Aug 15;14(16):5220-7
pubmed: 18698040
J Biol Chem. 2006 May 5;281(18):12908-18
pubmed: 16513651
Blood. 2009 Aug 6;114(6):1141-9
pubmed: 19470694
Eur J Pharmacol. 2000 Jan 17;387(3):343-7
pubmed: 10650181
Proc Natl Acad Sci U S A. 2017 May 9;114(19):5005-5010
pubmed: 28439004
Eur J Pharmacol. 1997 Jul 9;330(2-3):231-40
pubmed: 9253958
Pharmacol Ther. 2013 Mar;137(3):365-74
pubmed: 23261520
Eur Urol. 2006 Sep;50(3):530-4
pubmed: 16426730
Biol Psychiatry Cogn Neurosci Neuroimaging. 2020 Aug 1;:
pubmed: 32980261
Immunity. 2004 Aug;21(2):137-48
pubmed: 15308095
Nature. 1986 Feb 20-26;319(6055):675-8
pubmed: 3951539
Blood. 2002 Apr 15;99(8):2786-93
pubmed: 11929767
Cancer Immunol Immunother. 2004 Aug;53(8):723-8
pubmed: 15034673
J Clin Oncol. 2010 Oct 10;28(29):4531-8
pubmed: 20516428
Pain Res Manag. 2001 Summer;6(2):95-101
pubmed: 11854771
Nat Med. 2004 Sep;10(9):942-9
pubmed: 15322536
J Exp Med. 1989 Sep 1;170(3):797-810
pubmed: 2788708
J Exp Med. 2009 Jun 8;206(6):1327-37
pubmed: 19451266
J Lipid Res. 2010 Aug;51(8):2181-90
pubmed: 20305287
Hum Pathol. 2010 Dec;41(12):1794-801
pubmed: 21078439
Clin Exp Immunol. 2015 Jan;179(1):119-27
pubmed: 25169051
Pharmacol Ther. 2020 Aug 15;:107662
pubmed: 32805297
Nat Immunol. 2018 Jul;19(7):723-732
pubmed: 29915296
Immunobiology. 2010 Aug;215(8):588-97
pubmed: 20153077
J Toxicol Environ Health. 1989;26(2):175-82
pubmed: 2537903
J Leukoc Biol. 2019 Dec;106(6):1337-1347
pubmed: 31556464
Clin Cancer Res. 2004 Nov 15;10(22):7466-74
pubmed: 15569976
J Leukoc Biol. 2016 Apr;99(4):531-40
pubmed: 26467187
Eur J Biochem. 2002 Aug;269(15):3771-8
pubmed: 12153574
PLoS One. 2012;7(1):e30806
pubmed: 22295111
Oncotarget. 2015 Jul 10;6(19):17462-78
pubmed: 25968569
Cancer Res. 2011 May 15;71(10):3505-15
pubmed: 21444674
Int J Immunopathol Pharmacol. 2010 Jan-Mar;23(1):25-34
pubmed: 20377992
Gastroenterology. 2003 Sep;125(3):677-87
pubmed: 12949714
Cell Mol Life Sci. 2016 Dec;73(23):4449-4470
pubmed: 27402121
Gastroenterology. 2007 Jun;132(7):2328-39
pubmed: 17570208
PLoS One. 2011;6(8):e23003
pubmed: 21901119
Cancer Res. 2006 Dec 1;66(23):11238-46
pubmed: 17114237
JCI Insight. 2019 Dec 19;4(24):
pubmed: 31852845
Gynecol Oncol. 2008 Jan;108(1):106-11
pubmed: 17945335
Nat Rev Cancer. 2012 May 04;12(6):436-44
pubmed: 22555283
J Clin Oncol. 2009 Oct 1;27(28):4709-17
pubmed: 19720929
Cells. 2020 Feb 05;9(2):
pubmed: 32033504
Cancer Res. 1998 Aug 15;58(16):3491-4
pubmed: 9721846
Cancer Genet Cytogenet. 2006 Nov;171(1):31-8
pubmed: 17074588
Oncoimmunology. 2020 Jun 16;9(1):1776059
pubmed: 32923137
J Immunol. 2011 Mar 1;186(5):3188-96
pubmed: 21278347
J Neuroimmunol. 2003 Aug;141(1-2):99-103
pubmed: 12965259
Anticancer Res. 2003 Nov-Dec;23(6D):5015-22
pubmed: 14981961
Life Sci. 1987 Dec 7;41(23):2503-10
pubmed: 2824957
Cancer Immunol Immunother. 2011 May;60(5):609-19
pubmed: 21253724
PLoS One. 2012;7(12):e50946
pubmed: 23284651
Nat Med. 2011 Mar;17(3):320-9
pubmed: 21383745
Int J Biochem Cell Biol. 2014 Jun;51:79-88
pubmed: 24721209
Biochim Biophys Acta Rev Cancer. 2017 Jan;1867(1):1-18
pubmed: 27864070
Nat Rev Cancer. 2012 Mar 15;12(4):298-306
pubmed: 22419253
Trends Immunol. 2018 Feb;39(2):151-162
pubmed: 29196147
Cancer Cell. 2004 Oct;6(4):409-21
pubmed: 15488763
Front Immunol. 2017 Apr 12;8:424
pubmed: 28446910
Chem Phys Lipids. 2002 Dec 31;121(1-2):229-39
pubmed: 12505703
Cancer Cell. 2009 Sep 8;16(3):183-94
pubmed: 19732719
J Transl Med. 2011 Jun 09;9:88
pubmed: 21651824
Blood. 2006 Nov 1;108(9):2957-64
pubmed: 16825494
Biomed Pharmacother. 2019 Sep;117:109096
pubmed: 31202170
Front Immunol. 2017 Sep 28;8:1214
pubmed: 29033935
Clin Cancer Res. 2015 Nov 15;21(22):5047-56
pubmed: 26567364
J Biol Chem. 2003 Jul 4;278(27):24469-75
pubmed: 12711605
Nat Rev Immunol. 2007 Jan;7(1):19-30
pubmed: 17170756
Nat Rev Immunol. 2020 Nov;20(11):651-668
pubmed: 32433532
Am J Surg. 1989 Oct;158(4):361-6
pubmed: 2802042
Nature. 2006 May 25;441(7092):431-6
pubmed: 16724054
J Clin Oncol. 2011 May 20;29(15):1949-55
pubmed: 21483002
Clin Cancer Res. 2016 Jun 15;22(12):2908-18
pubmed: 26787752
J Neuroimmunol. 2005 Sep;166(1-2):3-18
pubmed: 16023222
Clin Cancer Res. 2020 Aug 1;26(15):3901-3907
pubmed: 32332013
Biochem J. 1996 Jun 15;316 ( Pt 3):977-84
pubmed: 8670178
Science. 2017 Mar 24;355(6331):1330-1334
pubmed: 28336671
J Immunol. 2005 Mar 15;174(6):3281-9
pubmed: 15749859
J Natl Cancer Inst. 2015 Apr 08;107(6):djv077
pubmed: 25855725
Cancer Res. 2016 Jun 1;76(11):3156-65
pubmed: 27197152
Int J Cancer. 2008 Feb 15;122(4):742-50
pubmed: 17943729
J Leukoc Biol. 2003 Oct;74(4):486-96
pubmed: 12960289
Biochem J. 2005 Mar 15;386(Pt 3):583-9
pubmed: 15456404
J Allergy Clin Immunol. 2013 Jul;132(1):182-93
pubmed: 23453134
J Biol Chem. 2005 Jul 22;280(29):26690-700
pubmed: 15917246
Clin Cancer Res. 2005 Feb 15;11(4):1467-73
pubmed: 15746048
Nat Immunol. 2018 Feb;19(2):108-119
pubmed: 29348500
Acta Physiol (Oxf). 2015 May;214(1):63-74
pubmed: 25704169
FEBS Lett. 1995 Aug 7;369(2-3):177-82
pubmed: 7544292
Immunobiology. 2010 Aug;215(8):598-605
pubmed: 19457575
Am J Respir Crit Care Med. 2019 May 15;199(10):1257-1266
pubmed: 30422669
Front Immunol. 2018 Jan 30;9:101
pubmed: 29441071
Nat Rev Clin Oncol. 2019 Oct;16(10):601-620
pubmed: 31160735
J Leukoc Biol. 1986 Jun;39(6):679-86
pubmed: 3011935
Mol Immunol. 2005 Feb;42(4):495-9
pubmed: 15607805
Cancer Med. 2018 Mar;7(3):765-775
pubmed: 29473338
Int J Mol Sci. 2016 Feb 10;17(2):230
pubmed: 26875980
Immunity. 2018 Oct 16;49(4):595-613
pubmed: 30332628
Proc Natl Acad Sci U S A. 2017 Dec 5;114(49):12994-12999
pubmed: 29150554
J Neuroimmunol. 1994 Nov;55(1):107-15
pubmed: 7962480
Clin Immunol. 2007 Mar;122(3):259-70
pubmed: 17185040
Cell Res. 2011 Oct;21(10):1452-69
pubmed: 21467997
J Biol Chem. 1997 Feb 7;272(6):3315-23
pubmed: 9013571
Neuroimmunomodulation. 2007;14(6):281-6
pubmed: 18287809
J Clin Invest. 2007 May;117(5):1137-46
pubmed: 17476343
Hum Pathol. 2017 Oct;68:193-202
pubmed: 28882699
Anticancer Res. 2004 Sep-Oct;24(5C):3335-42
pubmed: 15515429
Gastroenterology. 2014 Dec;147(6):1393-404
pubmed: 25181692
Science. 2009 Jul 31;325(5940):612-6
pubmed: 19644120
Front Pharmacol. 2016 Oct 07;7:361
pubmed: 27774065
J Neuroimmunol. 2002 Dec;133(1-2):124-31
pubmed: 12446015
Cancer Metastasis Rev. 2010 Jun;29(2):309-16
pubmed: 20405169
Immunol Today. 1993 Oct;14(10):491-9
pubmed: 8274189
J Cell Biochem. 2001;81(4):715-23
pubmed: 11329626
Nat Rev Immunol. 2005 Dec;5(12):953-64
pubmed: 16322748
JAMA. 2003 Apr 16;289(15):1929-31
pubmed: 12697794
Eur J Immunol. 2010 Dec;40(12):3358-71
pubmed: 21110319
Nat Immun Cell Growth Regul. 1991;10(5):278-88
pubmed: 1758468
Immunol Res. 2011 Oct;51(1):26-38
pubmed: 21626285
J Neuroimmune Pharmacol. 2008 Jun;3(2):117-29
pubmed: 18247131
J Cell Sci. 2012 Dec 1;125(Pt 23):5591-6
pubmed: 23420197
Science. 2016 Apr 8;352(6282):242-6
pubmed: 26989197
Gastroenterology. 2008 Jul;135(1):234-43
pubmed: 18485901
N Engl J Med. 2010 Mar 11;362(10):875-85
pubmed: 20220182
Nat Rev Cancer. 2016 Jul;16(7):431-46
pubmed: 27282249
J Leukoc Biol. 2013 May;93(5):801-10
pubmed: 23463725
Pharmacol Res. 2009 Aug;60(2):85-92
pubmed: 19428268
Arch Biochem Biophys. 2001 Sep 15;393(2):321-8
pubmed: 11556820
Eur J Biochem. 1999 Aug;264(1):258-67
pubmed: 10447696
Br J Pharmacol. 2018 Jul;175(13):2566-2580
pubmed: 29663308
J Pharmacol Exp Ther. 1995 Jun;273(3):1216-23
pubmed: 7791094
Nat Rev Immunol. 2019 Jun;19(6):369-382
pubmed: 30718830
J Pathol. 2000 Mar;190(4):430-6
pubmed: 10699991

Auteurs

Melanie Kienzl (M)

Division of Pharmacology, Otto Loewi Research Center, Medical University of Graz, Universitätsplatz 4, 8010 Graz, Austria.
BioTechMed, 8010 Graz, Austria.

Julia Kargl (J)

Division of Pharmacology, Otto Loewi Research Center, Medical University of Graz, Universitätsplatz 4, 8010 Graz, Austria.

Rudolf Schicho (R)

Division of Pharmacology, Otto Loewi Research Center, Medical University of Graz, Universitätsplatz 4, 8010 Graz, Austria.
BioTechMed, 8010 Graz, Austria.

Articles similaires

[Redispensing of expensive oral anticancer medicines: a practical application].

Lisanne N van Merendonk, Kübra Akgöl, Bastiaan Nuijen
1.00
Humans Antineoplastic Agents Administration, Oral Drug Costs Counterfeit Drugs

Smoking Cessation and Incident Cardiovascular Disease.

Jun Hwan Cho, Seung Yong Shin, Hoseob Kim et al.
1.00
Humans Male Smoking Cessation Cardiovascular Diseases Female
Humans United States Aged Cross-Sectional Studies Medicare Part C
1.00
Humans Yoga Low Back Pain Female Male

Classifications MeSH